1204 yılında  “Trabzon Rum Devleti” adlı yeni bir devlet kuran Bizans hanedanına mensup Komnenos ailesi tarafından 1240-1260 yıllarında inşa edilmiş.

1584’te camiye çevrilen eserin adı Grekçe “kutsal” anlamına gelen “hagios” ve bilgelik anlamına gelen “sophos” sözcüklerinin bileşimi olan “Kutsal Bilgelik” anlamına gelen “Hagia Sophia” kelimesinden geliyor.

Azize Sofya Kilisesi ya da Küçük Ayasofya olarak da anılan eser, sahile 100 m uzaklıkta yer alıyor.

Güney cephesinde Trabzon’da yaklaşık 257 yıl hüküm süren Komnenosların sembolü olarak bilinen tek başlı kartal motifi ve Hz.Adem ile Hz. Havva’nın yaratılışı yer alıyor.

I. Dünya Savaşı sırasında Trabzon’u işgal eden Rus ordusu tarafından depo ve askeri hastane olarak kullanılmış.